Protein Sentezi Nedir ve Nasıl Yapılır?
25 Haziran 2024

Protein Sentezi Nedir ve Nasıl Yapılır?

Protein Sentezi

Canlılar, vücutlarına aldıkları büyük moleküllü protein içeren besinler ile protein sentezini başlatırlar. Bu büyük proteinler parçalanır ve ufak parçalara ayrılan proteinlere aminoasit denir. Bu aminoasitler, turgor basıncı ve osmoz ile hücre içine alınır. Bilindiği üzere, adenin nükleotidin karşısına timin, guanin nükleotidin karşısına sitozin nükleotidi gelerek DNA şifresine göre yeniden dizilirler. Bu dizilim, proteinin vücuda uyum sağlaması için yapılır ve bu olaya protein sentezi denir. Ayrıca, proteinlerin sayısı ve DNA'daki nükleotitlerin sayıları birbiriyle orantılıdır. Hücrelerde toplam olarak yirmi çeşit aminoasit bulunur. Bu aminoasitlerin bir kısmı hücrenin sentezlemesi ile oluşurken, bir kısmı ise dışarıdan alınır ve bunlara temel aminoasitler denir. Örnek olarak arginin, histidin ve izolösin verilebilir.

Proteinler, aminoasitlerin belirli kurallar çerçevesinde, belirli sıra ve dizilişe göre peptit bağlarıyla birleşerek meydana gelirler. Hücrelerde bu dizilişlerin anlamları vardır ve bunlara genetik şifre denir. Genetik şifreyi anlamlandıran ve işlev kazandıran görev ise RNA'ya aittir.

Nasıl Gerçekleşir

tRNA (Taşıyıcı RNA) molekülleri, sitoplazmada (hücre sıvısı) hücreye yeni alınmış serbest dolaşan aminoasitlere bağlanarak mRNA (Mesajcı RNA) bölümüne taşır. Ayrıca tRNA molekülünün, kodonlara (dizili grup) uyan üçlü nükleotit gruplara ise antikodon denir. Kodonlar ve antikodonlar, nükleotitlerin arasındaki zayıf hidrojen bağlarının kurulmasına ve taşıyıcı RNA'ların belirli kurallar dahilinde dizilmesinde önemli etkenlerdir. Bu olayların tümü ribozomda (hücrenin protein sentezleme organeli) gerçekleşir.

Sentez İçin Aminoasitlerin Aktifleştirilmesi

Aminoasitler, tRNA'ya bağlanarak taşınır. tRNA'ya bağlanabilmeleri için öncelikle aktif hale gelmeleri gerekmektedir. Bu olay için enerji kaynağı olarak bilinen ATP'den fosfat grubunun ayrılarak aminoasitlere bağlanması gerekir. Fosfatın aminoasitlere bağlanması için hücrede açil sentetaz enzimi bulunmalıdır. Aminoasitler aktifleştikten sonra tRNA'nın uygun olan ucuna bağlanarak işlemi başlatırlar. Bu aşamaları detaylandıracak olursak:

  • Transkripsiyon: Bir diğer adı da yazılma olarak bilinir. DNA organelinin yapısındaki dizilişten aktarılan genetik verilerin mRNA diline dönüştürülme işlemidir. Bu şekilde oluşan mRNA'daki genetik diziliş sitoplazmaya geçer. Ribozomlar, yapısında bulundurduğu yardımcı elemanlar sayesinde oluşan bu diziye tutunurlar. Bu işlemlerin genel adı transkripsiyondur.
  • Translasyon: Latince bilenler, translasyonun "okuma" anlamına geldiğini anlayacaklardır. Bu aşama, DNA'nın verdiği genetik şifreye göre hücredeki amino asitlerin belirli kurala göre dizilmesidir. Aminoasitlerin taşınmasında görev alan tRNA molekülleri, ribozomlara alt yardımcı birimleri üzerinden bağlanırlar. Bu olayda tRNA ve mRNA arasındaki zayıf hidrojen bağı görev üstlenir.
Bu şekilde ribozomlar mRNA ile taşınırken, mRNA'da bulunan kodonlara uyacak antikodonları taşıyan tRNA molekülleri, bu kodonların dizilişine uygun olarak ribozomlara tutunmaya çalışırlar. Dolayısıyla, kendileriyle birlikte taşıdıkları amino asitler belirli bir kurala göre taşınmış olur. Bu dizilişte, amino asitler arasında peptit bağı kurulur ve böylece protein sentezi, yani bir diğer deyimle protein yapımı gerçekleşir.

Sizden Gelen Sorular / Yorumlar

İlk soruyu siz sormak istermisiniz?

Soru Sor / Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Popüler İçerikler

Protein Besinleri Nelerdir?

Protein Besinleri Nelerdir?

Haber Bülteni

Güncel

Karbonhidrat Protein Yağ

Karbonhidrat Protein Yağ

Güncel

Protein Kullanımı ve Faydaları Nelerdir?

Protein Kullanımı ve Faydaları Nelerdir?